گیربکس at یکی از رایجترین جعبه دندهها در سیستم انتقال قدرت خودروهای اتوماتیک است. در این مدل گیربکس با حذف کلاچ عملیات تعویض دنده به کمک واحد کنترل الکترونیکی کاملا هوشمند انجام میشود. برخی از انواع گیربکسهای at مجهز به قابلیت تیپ ترونیک هستند که امکان تعویض دنده توسط راننده را فراهم میکنند. اگر خودروی شما مجهز به گیربکس اتوماتیک at است، این مقاله را تا انتها مطالعه کنید.
گیربکس at چیست؟
گیربکس at (مخفف Automatic Transmission) یک نوع گیربکس اتوماتیک ساده است که با استفاده از آن حین رانندگی، دنده بر اساس سرعت و فشار گاز به صورت خودکار تغییر میکند. در این جعبه دنده پدال کلاچ حذف شده و سیستمهای هیدرولیکی و مبدلهای گشتاور جایگزین شدهاند؛ به طوری که بدون نیاز به گرفتن کلاچ، دنده به صورت هوشمند عوض میشود. به گیربکسهای at، گیربکس سیارهای هم میگویند.
اجزای گیربکس at
گیربکس اتوماتیک at از چندین جز تشکیل شده است تا سیستم انتقال قدرت را از حالت دستی به حالت اتومات تغییر دهد. مهمترین اجزای این جعبه دنده عبارت است از:
- تورک کانورتر (مبدل گشتاور): از سه بخش پمپ، توربین و استاتور ساخته میشود تا به انتقال نیرو از موتور به گیربکس کمک کند؛ دقیقا همان نقشی که کلاچ در گیربکس دستی ایفا میکرد.
- چرخ دندهها: به عنوان قلب گیربکس at، با قفل یا آزاد کردن اجزا باعث ایجاد نسبت دندهها میشود. چرخ دندهها به سه صورت خورشیدی، سیارهای و رینگی داخل گیربکس قرار دارند.
- سوپاپ و شیرهای کنترل هیدرولیکی: این اجزا ضمن تنظیم جریان روغن، عملکرد دندهها را هم کنترل میکنند.
- شفت: شفتها در واقع محورهایی هستند که اجزا مختلف به ویژه چرخ دندههای سیارهای روی آنها سوار میشوند.
- صفحه کلاچ: این صفحات از چند دیسک یا چند صفحه هستند که وظیفه ثابت نگهداشتن یا چرخش چرخ دندههای سیارهای را در دندههای مختلف برعهده دارند.
- واحد کنترل الکترونیکی (TCU): این وسیله با اندازه گیری سرعت، بار و سایر اطلاعات خودرو، به تعویض دنده گیربکس کمک میکند.
- ساعت گیربکس: با داشتن شیرهای برقی و مجراهای تو در تو، به صورت همزمان اتصال به واحد کنترل الکترونیکی، روی تعویض دنده نظارت میکند.
- پمپ روغن گیربکس: پمپ روغن فشار روغن برای عملکرد صحیح تورک کانورتر و کلاچها را تامین میکند.
- پوسته گیربکس: محفظهای از جنس چدن شامل قطعات داخلی گیربکس است که اجزای داخلی را از پیشرانه، دیفرانسیل و سایر اجزای خارجی جدا میکند.
گیربکس at ساخت کجاست؟
ساخت گیربکس اتومات at منحصر به یک کشور خاص نیست؛ در حال حاضر کشورهای پیشرفته نظیر ژاپن (شرکت Aisin)، آلمان (شرکت ZF Friedrichshafen)، کره جنوبی (با دو شرکتHyundai Motor Company و kia corporation) آمریکا (شرکت General Motors و Ford Motor Company) و حتی چین اقدام به تولید گیربکس هیدرولیکی میکنند. بنابراین نمیتوان این مدل گیربکس را محصول انحصاری یک کشور خاص در نظر گرفت.
عملکرد گیربکس اتوماتیک at
اساس کار گیربکس at بر پایهی سیستم هیدرولیکی آن استوار است. در این مدل جعبه دنده، تورک کانورتر یا همان مبدل گشتاور نیروی لازم را از موتور دیافت میکند. پس از کنترل و تعدیل نیروی دریافتی از طریق شفت ورودی آن را به گیربکس هدایت مینماید. در ادامه نیرو به شفت میانی وارد میشود که دندههای سیارهای روی آن متصل هستند.
آخرین دنده که اتفاقا به شفت خروجی متصل است، وظیفه تعیین ضریب دنده را بر اساس پارامترهایی نظیر سرعت خودرو برعهده دارد. اندازه گیری میزان سرعت و ارائه اطلاعات آن به گیربکس توسط ساعتی گیربکس انجام میشود. در گام آخر سیستم کنترل کننده هیدرولیکی با فعال یا درگیر کردن کلاچها از طریق باز کردن شیر برقی مربوط به هر کلاچ، سرعت معین دندههای سیارهای را تعیین میکند. متعاقبا دنده خودرو متناسب با این تغییرات به صورت کاملا اتوماتیک تغییر میکند.
قابلیت تیپ ترونیک در گیربکس مدل at
قابلیت تیپ ترونیک (Tiptronic) یا به اصطلاح وضعیت دستی (Manual) یک ویژگی الکترومکانیکی مضاعف در گیربکسهای اتوماتیک at است. به لطف این قابلیت میتوان به نوعی تعویض دنده خودکار را متوقف کرد تا راننده دقیقا مشابه گیربکس دستی روی تعویض دنده کنترل داشته باشد. البته در این شرایط خبری از کلاچ گرفتن نیست بلکه راننده تنها با ارسال درخواست به واحد کنترل گیربکس میتواند برای تعویض دنده اقدام کند.
پشتیبانی از قابلیت تیپ ترونیک در گیربکس at ضمن احیای رانندگی اسپرت با خودرو میتواند مزایایی نظیر تسلط بر رانندگی، کنترل سرعت در سرازیری، بهبود شتاب گیری، استهلاک سیستم ترمز، جلوگیری از آسیب اجزای داخلی و غیره را به همراه داشته باشد.
گیربکس at روی چه ماشین هایی است؟
گیربکس اتومات at یکی از محبوبترین جعبه دندهها برای سیستم انتقال قدرت خودرو است. این مدل گیربکس در بسیاری از اتومبیلها مشاهده میشود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کیا سراتو
- کیا کادنزا
- هیوندا آزرا
- سانتافه
- اکتیون
- اپیروس
- لیفان 820
- جک S5
- جک J5
- بسترن B30
- رنو ساندرو
- اچ سی کراس
خودروهای متعددی از این مدل گیربکس در سیستم انتقال قدرت خود بهره میبرند؛ در این لیست ما به برخی از آنها اشاره کردیم.
مزایا و معایب گیربکس at
مشابه تمامی گیربکسها، گیربکس اتوماتیک at مزایا و معایب خاص خود را دارد که در ادامه به صورت تفکیک شده به آنها میپردازیم:
| مزایا | معایب |
| راحتی در رانندگی تعویض دنده نرم و آسان تمرکز راننده روی جاده کاهش خستگی در رانندگی جلوگیری از عقب رفتن خودرو در سربالایی | هزینه بالا برای تعمیر و نگهداری مصرف سوخت بالاتر نسبت به دستی واکنش کند نسبت به تعویض دنده محدودیت در کنترل دستی دندهها عدم لذت رانندگی اسپرت |
عمر مفید گیربکس at
طول عمر گیربکس اتومات at حدود 200 الی 300 هزار کیلومتر برآورد میشود. صدالبته نمیتوان به طور دقیق مدت زمان کارکرد یک گیربکس را تخمین زد، با این حال گیربگسهای at به طور متوسط 250 هزار کیلومتر کار میکنند. عمر این مدل گیربکسها به نحوه نگهداری آنها وابسته است. فراموش نکنید حرارت زیاد و آلودگی یا کثیفی دو قاتل بزرگ گیربکس نوع at هستند. اگر به این دو مسئله دقت کنید، تا حد زیادی میتواند عمر جعبه دنده خودروی خود را افزایش دهید.
اصول نگهداری گیربکس at
برای افزایش عمر گیربکس at، جلوگیری از استهلاک قطعات داخلی و نیاز به تعمیر مداوم حتما به نکات زیر در طول رانندگی دقت کنید:
- روغن گیربکس اتوماتیک at را به موقع (هر 40 هزار الی 60 هزار کیلومتر) تعویض کنید.
- از روغن گیربکس استاندارد و باکیفیت برای روانکاری مناسب استفاده نمایید.
- بعد از توقف کامل خودرو دنده را از حالت D روی حالت R یا برعکس قرار دهید.
- از شتاب گیری ناگهانی و پر هیجان با خودرو حین رانندگی اجتناب کنید.
- در توقفهای طولانی مدت (بیشتر از 30 ثانیه) دنده را در حالت N قرار دهید.
- در روزهای سرد، به مدت یک دقیقه بعد از روشن کردن خودرو اجازه دهید درجا کار کند.
- نشتی روغن گیربکس را به صورت منظم بررسی کنید.
- با مشاهده کوچکترین علامت خرابی در گیربکس فورا به تعمیرگاه مراجعه نمایید.
تفاوت گیربکس at و amt
گیربکس at یک گیربکس اتوماتیک و گیربکس amt یک گیربکس نیمه اتوماتیک است. برخلاف at، جعبه دنده amt علاوه بر عملکرد اتوماتیک، عملکرد دستی هم دارد. به طور کلی گیربکسهای at تعویض دنده نرمتر، عمر بالاتر و عملکرد سریعتری دارند. با این حال قیمت خرید و تعمیر آنها بیشتر است. بنابراین اگر به دنبال یک خودروی اقتصادی هستید، میتوانید محصولی با گیربکس amt انتخاب کنید، اما اگر به دنبال رانندگی آسانتر بدون توجه به هزینه نگهداری آن هستید، قطعا خودروی مجهز به جعبه دنده at انتخاب بهتری است.
گیربکس at بهتر است یا cvt؟
گیربکس CVT (مخفف Continuously Variable Transmission) به معنای سیستم انتقال قدرت با ضریب متغیر است. به طور کلی از لحاظ کیفیت تعویض دنده، قیمت و میزان مصرف سوخت گیربکس سی وی تی نسبت به ای تی گیربکس بهتری محسوب میشود. اما از لحاظ شتاب گیری و هزینه تعمیرات میتوان گفت گیربکس at نسبت به cvt انتخاب بهتری است.
علائم خرابی گیربکس اتوماتیک at
خراب شدن گیربکس at علائم خاصی دارد که از رایجترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عدم درگیری دندهها
- تقه زدن هنگام درگیری دنده
- معکوس ندادن
- عدم تعویض دنده
- کاهش سطح روغن گیربکس
- شنیدن صدای عجیب
- تاخیر در شتاب گیری
- روشن شدن چراغ چک
به محض مشاهده علائم فوق باید برای تعمیر گیربکس اتوماتیک اقدام کنید.
